Kto poczuł pociąg, komu odjechał peron? Popkultura na torach


07 października 2016

Podziel się newsem:

Polub Rytmy.pl na Facebooku:

Kiedy w jednym z pierwszych filmów w historii bracia Lumière pokazali wjazd pociągu na stację w Ciotat, przerażeni widzowie w popłochu uciekali z kina. Od tamtej pory minęło 120 lat, a żelazny kolos o fallicznym kształcie wciąż rozpala masową wyobraźnię. Jakie role odgrywa w popkulturze?

Pociągi, szczególnie te dalekobieżne, jak żaden inny środek lokomocji naziemnej służą budowaniu więzi międzyludzkich. Zupełnie obcy ludzie nagle stają się sobie bliscy – jednoczy ich zamknięta przestrzeń i wspólny kierunek podróży. Otwierają się przed współpasażerami, zwierzają ze swojego życia, jak Jake Gyllenhaal w Destrukcji. Niekiedy dochodzi do tragicznych nieporozumień – vide Pociąg Kawalerowicza. Innym razem – poróżnione osoby na powrót się do siebie zbliżają, jak w Pociągu do Darjeeling Wesa Andersona. Bohaterowie dystopicznego Snowpiercera Joon-ho Bonga walczą natomiast z niesprawiedliwością klasową; pociąg jest tu ostatnim bastionem ludzkości, gdzie luksusowe przednie wagony zajmuje oczywiście establishment, zaś plebs stłoczony jest z tyłu.

Przeczytaj: Dziewczyna z pociągu – wykolejona [recenzja filmu]

giphy-72

Czasem jazda koleją owocuje także… pociągiem erotycznym. Symbolika ciuchci wjeżdżającej do ciemnego tunelu w końcu zobowiązuje. To w jednym przedziale spotykają się Bond i Vesper z Casino Royale, Jesse i Céline z Przed wschodem słońca, Joel i Clementine z Zakochanego bez pamięci. O relacjach uczuciowo-społecznych w kontekście rzeczywistej lub metaforycznej podróży pociągiem śpiewali najwięksi, niektórzy nawet wielokrotnie, jak Bob Dylan, Bruce Springsteen) czy Johnny Cash.

44l9zyh

W arcydziele czechosłowackiej Nowej Fali, Pociągach pod specjalnym nadzorem Jirzego Menza na podstawie powieści Bohumila Hrabala, młody chłopak z kolejarskiej rodziny rozpoczyna pracę na stacji zawiadowczej, gdzie wchodzi w dorosłość i przeżywa inicjację seksualną. Mało jest w całej historii kina równie zmysłowych scen erotycznych, co ta z pieczątkami.

Mało jest również tak poruszających ballad o złych wyborach życiowych, jak „Runaway Train” Soul Asylum.

Bilet do lepszego świata

„Come on and love me now / Love on a blue train / All aboard!”, śpiewała Sheila E. A nasza Maryla dodawała, by „wsiąść do pociągu byle jakiego”. Oczywiście, zależnie od okoliczności i skali, „lepszy świat” jako cel podróży pociągiem może przybierać różne formy – od beztroskiej zabawy (weselny banger „Jedzie pociąg” Ryszarda Rynkowskiego, „Loco-Motion” w interpretacjach Little Evy lub Kylie Minogue, „Funky Soul Train” Jamesa Browna) przez miejsce dzielone z bliskimi („Midnight Train to Georgia” Gladys Knight & The Pips, „Midnight Train to Memphis” Kida Rocka) po ziemię obiecaną („Peace Train” Cata Stevensa, „Zion Train” Boba Marleya, „Trans-Europe Express” Kraftwerku).

Bohaterowie serii o Harrym Potterze podróżują z mogulskiego Londynu do czarodziejskiego Hogwartu oldschoolowym ekspresem odjeżdżającym z peronu dziewięć i trzy czwarte. Króliczyca Judy Hopps z jednej z najlepszych animacji ostatnich lat przybywa do tytułowego Zwierzogrodu pociągiem z zapyziałej dziury, wiedziona podobnymi marzeniami o wielkiej karierze, co inna słynna prowincjuszka, bufetowa Mariola Wafelek (Katarzyna Figura) z Pociągu do Hollywood Radosława Piwowarskiego.

tumblr_static_tumblr_static_eng0o0u90i88co844wg8wg8cg_640

Ucieczka od rzeczywistości to również ucieczka przed wojną. W klasycznym Szanghaj Ekspresie Josefa von Sternberga bohaterowie z Marleną Dietrich na czele ewakuują się z Pekinu czasów wojny domowej. W pogodnym Pociągu życia mieszkańcy żydowskiej wioski w Europie Wschodniej zrzucają się na skład kolejowy i sami się deportują, częściowo w przebraniu hitlerowców.

Katastrofa kolejowa

Thrillerowy samograj – rozpędzić pociąg i zepsuć hamulce. Ten motyw wykorzystuje kilka filmów, z czego najciekawsze to japoński Super ekspres w niebezpieczeństwie z lat 70., Uciekający pociąg Andrieja Konczałowskiego oraz ostatni film nieodżałowanego Tony’ego Scotta, Niepowstrzymany z Denzelem Washingtonem. Niektórzy twórcy, szczególnie ci z rejonów kina klasy B, serwują przy okazji dodatkowe atrakcje, jak ogień (Płonący pociąg), chemikalia (Pociąg zagłady), lawina (Ekspres pod lawiną) czy most grożący zawaleniem (Skrzyżowanie Kassandra).

unstoppable-1

W słynnej scenie Powrotu do przyszłości III Marty i doktor Brown posługują się lokomotywą, by rozpędzić wehikuł czasu do wymaganej prędkości. Kiedy jednak Marty’emu udaje się już wrócić z roku 1885 do 1985, inny pociąg niszczy wehikuł. Z szynowym olbrzymem, który nie jest w stanie się zatrzymać, zmagają się także młodociani bohaterowie ekranizacji Stań przy mnie Stephena Kinga.

giphy-74

Scena zbrodni

Klaustrofobiczne przedziały, wagony bez możliwości ucieczki, mroczne podziemia metra, opuszczone stacje kolejowe. Pociągi i cały związany z nimi anturaż to idealna sceneria dla kryminału bądź horroru. Zagadki morderstw w pociągach rozwiązywali Sherlock Holmes i Hercules Poirot. Alfred Hitchcock umieścił na kolei akcje filmów Nieznajomi z pociągu i Starsza pani znika. W większości przypadków już po samym tytule wiemy doskonale, jakiego typu spektakl nas czeka – Wyrzuć mamę z pociągu, Nocny pociąg z mięsem, Pociąg grozy, Metro strachu, Morderstwo w Orient Expressie itp.

giphy-73

Elementy fantastyki występują w kolejowej konwencji rzadziej, ale też się zdarzają. W rewelacyjnej brytyjskiej antologii Gabinet Grozy doktora Zgrozy tytułowy tarocista wróży pięciorgu współpasażerom datę i przebieg ich śmierci, a każda z wróżb układa się w odrębną nowelę o wampirach i wilkołakach. W kultowym Tajemniczym pociągu w jednym z przedziałów siadają Bóg i Szatan, i rozpoczynają ożywioną dyskusję na temat dusz w niebie i piekle. W przerywnikach przygrywa punkowa kapela, wałkując do znudzenia wciąż ten sam kawałek, a w międzyczasie poznajemy trzy historyjki o demonach, psychopatach i gwiazdkach porno.

Arena walki

O ile w kryminałach intryga rozgrywa się w środku pociągu, o tyle w kinie akcji często przenosi się na zewnątrz, a ważniejsi od aktorów stają się kaskaderzy. Znamienne, że za pierwszy western w historii kina uznaje się dwunastominutowy Napad na ekspres z 1903 roku. Jeden z najpopularniejszych toposów westernowych (by wspomnieć jeszcze choćby Pięciu uzbrojonych mężczyzn, Przełęcz Złamanych Serc czy Jeźdźca znikąd) wykorzystywano także w filmach rozgrywanych poza światem Dzikiego Zachodu, jak Wielki napad na pociąg z Connerym i Sutherlandem, Tajna broń z Travoltą i Slaterem, Pociąg z forsą z Wesleyem i Woodym, Liberator 2z Seagalem. Przy czym pasażerów terroryzują nie tylko ludzie – bywa, że antagonistami są zombie (Train to Busan) albo gady (Węże w pociągu).

Współczesne superprodukcje nie zawsze muszą zresztą sięgać po motyw terroru, by traktować pociąg jako platformę dla efektownych pojedynków we wnętrzu lub na dachu. W pociągu walczyli bohaterowie Mission: Impossible Niezniszczalnych 3, Wanted, Sucker Punch, Kapitana Ameryki, nowego Tarzana. W Spider-Manie 2 Sama Raimiego dochodzi do starcia w rozpędzonym podmiejskim między Pająkiem a Doktorem Octopusem, w analogicznej scenie Batman Begins Nolana Nietoperz siłuje się z Ra’s Al Ghulem. W epilogu Skyfall postrzelony 007 wypada z pociągu do rzeki, zaś w Wolverinie Logan nie spada tylko dlatego, że wbija swe adamantowe szpony w dach japońskiego Shikansena.

Jedną z najbardziej pomysłowych scen walki w temacie przynosi Ant-Man, gdzie zminimalizowani przeciwnicy ścierają się pośród zabawkowej kolejki z popularnej dziecięcej serii o parowozie Tomku.

tumblr_nrnfmdpl9d1rmag63o1_500

Podróż za niejeden uśmiech

Uciążliwi współtowarzysze podróży – któż tego nie zna. Dla twórców komedii to doskonały pretekst do gagów. W Samochodach, pociągach i samolotach Johna Hughesa Steve Martin musi znosić towarzystwo Johna Candy’ego. Zmorą bohaterów Eurotripu jest pewien namolny Włoch, zaś Adasiowi Miauczyńskiemu w Dniu świra przeszkadzają trajkoczące studentki, paniusia z pieskiem i skłócone małżeństwo – o opadającej klapie w WC nie wspominając.

Najwybitniejszym dokonaniem komedii kolejowej pozostaje Generał Bustera Keatona, gdzie podczas wojny secesyjnej maszynista z Południa rusza w pogoń za swoją lokomotywą skradzioną przed dywersantów z Północy, a cała sytuacja stwarza okazję do niepowtarzalnego slapstickowego widowiska.

Transamerican Express z Gene’em Wilderem i Richardem Pryorem parodiuje pociągowe kryminały – świadkiem zbrodni w ekspresie z Los Angeles do Chicago jest flegmatyczny wydawca książkowy.

Nic jednak nie przebije sceny z odjeżdżającym peronem z genialnego Top Secret! Zuckerów.

dontaskquestionssourcetopsecretanyonegotthegifof_c194f8_5128865

Czytaj także:
Dziewczyna z pociągu: Wykolejona [recenzja filmu]

Kiedy w jednym z pierwszych filmów w historii bracia Lumière pokazali wjazd pociągu na stację w Ciotat, przerażeni widzowie w popłochu uciekali z kina. Od tamtej pory minęło 120 lat, a żelazny kolos o fallicznym kształcie wciąż rozpala masową wyobraźnię. Jakie role odgrywa w popkulturze? Pociągi, szczególnie te dalekobieżne, jak żaden inny środek lokomocji naziemnej […]

Podziel się newsem:

Polub Rytmy.pl na Facebooku: